ldtk: Tín ngưỡng cũng cần giáo dục

Tín ngưỡng cũng cần giáo dục

Hôm nay (28.02.2010) báo Tuổi Trẻ có một số bài viết về các lễ hội trong dịp Tết Nguyên Đán vừa rồi. Vì đây cũng là một vấn đề mà mình rất quan tâm, nên xin tổng hợp lại để chia sẻ với các bạn.

cotuongq3.blogspot.com

Du xuân bạt cả thánh thần ! (ghi chép của Lãng Quân & Anh Thoa)

"Lễ cả năm không bằng rằm tháng Giêng".

Sau Tết Nguyên Đán, lễ hội tưng bừng, đông và náo nức ở hầu khắp các địa phương, lưu giữ một nét đẹp văn hóa của cha ông để dẫn hôm nay về với cội nguồn. Nhưng ý nguyện tốt đẹp ấy của người mở hội đang ngày một phai lạt, đến mức nhiều người phải thở dài ! Cứ với cung cách tổ chức và quản lý như thế này, hội hè càng to, đền chùa miếu mạo càng thiêng thì thánh thần càng dễ bị thói tham sân si của người trần đuổi bạt đi ...

Than ôi là ... rác rưởi !

Ngày 24/2, tôi có cảm giác mình sắp ngất xỉu khi đứng ở Chợ Trời bát ngát với các đỉnh đá tai mèo sắc nhọn vờn trong mây khói trên đỉnh núi Thầy (chùa Thầy, Quốc Oai, Hà Nội), bởi vì thắng cảnh nổi tiếng từng lưu thơ văn trên đá và trong sử sách của bao nhiêu đời tao nhân mặc khách này đang tràn ngập rác. Rác lên đến tận các vách núi Chợ Trời, rồi gió thổi thốc vào mặt du khách, rác trôi theo vách núi xuống các khu dân cư. Rác đọng thành kho trong các hẻm núi đá Đỉnh Trời, mỗi lúc gió lùa mủn vụn rác tống vào mặt du khách. Đường leo núi đá tai mèo trơn truội và ... êm ru toàn rác.

Bà cụ M. (đề nghị giấu tên), người đã 12 năm bán hàng từ Chợ Trời xuống đến Vườn Đào, chùa chính (trên đỉnh núi cao chùa Thầy), thở dài: "Ban quản lý ở chỗ này chỉ nghĩ đến cách quay vòng vé lấy tiền thôi. Chăm chăm kiếm tiền, họ không còn nghĩ gì đến chuyện làm sạch ngôi chùa nổi tiếng quốc gia này, dẫu nó tràn ngập rác. Tôi đã mấy lần đề nghị cắt cử, thuê người dọn rác hằng ngày hoặc ít ra là hằng tuần. Hoặc bố trí để tôi đi nhặt rác nhưng họ ậm ừ rồi lờ đi !". Bà cụ chán nản: "Cũng may từ nghìn đời, trước ngày khai hội chùa Thầy bao giờ trời cũng mưa một trận rất to gọi là mưa rửa núi, sau hội lại một trận rất to nữa cũng để ... rửa núi rác. Bao nhiêu rác rưởi chui cả xuống các kẽ núi". Nhưng bây giờ nghe nói vì biến đổi khí hậu, mưa nắng không theo lệ cũ, bà cụ tỏ ra lo lắng lắm.

Chùa Tây Phương với tượng các vị La Hán lừng danh tọa lạc trên Câu Lậu Sơn ở huyện Thạch Thất, Hà Nội năm nay có vẻ khả quan hơn về việc ... rác. Lý do là miền rác phủ kín cả một sườn núi đã được san ủi để dựng một công trình to lớn đè lên. Nhưng bãi rác còn lại vẫn trắng xóa, hàng quán bán tràn ngập lối đi cả trăm bậc lên chùa, đi qua cổng chùa, "chợ" hàng hóa họp nhấp nhổm đến sát ... chân tượng. Rác xả ra nồng nặc. Chiều về chùa khét lẹt, khói mù mịt bởi người ta đổ dầu vào đốt rác, túi ni-lông.

Đến chùa Đậu (Thường Tín, Hà Nội) thấy hàng quán bán kín sân chùa, các dịch vụ ăn uống ngồi tựa cả vào các ban thờ, bạt xanh bạt đỏ che kín di tích, buộc cả dây nhợ con buôn lên đầu đao con giống. Và rác thì vô thiên lủng.

Hội chùa Hương năm nay lại đông chưa từng thấy nên rác cũng nhiều hơn, vun thành đống giữa nơi khách nghỉ ngơi ăn uống, trong khi thùng rác sắt sơn xanh lại là nơi bà chủ quán để rau sống, làm bàn đặt thức ăn phục vụ người trẩy hội !

Ở đền Và (Sơn Tây, Hà Nội), nơi quan trọng bậc nhất thờ thánh Sơn Tinh, rác còn tràn đến gần các điểm cắm nhang. Tôi chụp hai bức ảnh: rác vây kín một khu vực cắm nhang um tùm (bát nhang) và một người mặc áo nâu nhà chùa đứng tần ngần trong "thế giới rác", mà khi xem lại lòng không thôi thắc mắc: không hiểu thời buổi này thiên hạ "tín tâm" kiểu gì mà kỳ lạ thế ?

Báng bổ thánh thần bằng lòng tham trọc phú

Không gian của các vị thần linh nhiều khi đã bị vấy bởi cách tổ chức và quản lý quá nhu nhược của không ít bộ phận hữu trách. Ở chùa Thầy, sau khi vờ đon đả đón khách, giới thiệu vài câu (không ai nhờ) trước một cái bản đồ vẽ xanh đỏ treo lên vách (bản đồ nhìn như tấm bảng dạy học, trước bảng là hệ thống bàn khổng lồ xếp toàn lễ vật), các anh trai làng liền xăng xái khênh cho khách một mâm đủ thứ bánh trái, hương đăng, cây lộc. Khách chưa kịp phản ứng gì thì các anh đã hét vài trăm nghìn đồng ! Tâm lý thành kính đến chùa và sợ mất lộc đầu năm, chẳng ai nỡ từ chối mâm lễ của "ban tổ chức"! Nhiều vị khách lễ chùa xong, quay ra tìm lễ để "xin lộc chùa" thì thấy mất cả mâm lễ của mình. Ngỏ ý thắc mắc, các anh trai làng gãi đầu: "Thì ông bà cứ khênh bừa một mâm nào cũng được, mâm nào chẳng thế".

Với tư duy con buôn rằng mâm lễ càng to, ngựa giấy, hình nhân càng khổng lồ thì ... thánh thần càng ban cho người dâng cúng nhiều lộc lá (tốt lễ dễ cầu), đền chùa đang bị báng bổ bởi cánh trọc phú mê lú.

Ở đền Đá Đen (thờ mẹ của Đức thánh Sơn Tinh) dưới chân núi Ba Vì (huyện Ba Vì, Hà Nội), chúng tôi thấy các mâm lễ đầy đến mức người dâng khệ nệ, lặc lè. Các trò lên đồng, đội mâm lễ nặng trịch trên đỉnh đầu ngồi lim dim, hoặc quay cuồng, tuyên truyền mê tín dị đoan, chen nhau hò hét, khấn vái "lạy thánh mớ bái" rất phổ biến tại đây. Có người phải ngủ lại ở đền để chờ đến lượt được "hầu đồng". Họ ném tiền vung vãi, đội mâm lễ khổng lồ trên đầu rồi khấn thánh "vuốt ve che chở, nắng thì thánh che, mưa thì thánh đậy (cho con) để con được làm ăn rồi xin xỏ tiền vào như nước sông Đà, tiền ra nhỏ giọt như cà phê phin", đề đạt "con mua con (xe) SH thay con Wave Tàu ...".

Người già, người trẻ (nhà đền) thi nhau tổ chức cầu thánh thuê, nắm tiền xin âm dương thuê, rồi họ nghiễm nhiên đếm tiền lẻ từ những cái mâm, đĩa, không cần biết phía sau là hàng trăm người đang chắp tay, xô đẩy nhau để được khấn vái.

Bát nháo bán mua

Trong khuôn viên của di tích đền Và, các trò xóc đĩa, ném phi lao, bốc đũa, mô-tô bay, bài bạc nhiều hình thức được tổ chức công khai giữa thanh thiên bạch nhật của di tích quốc gia, hội hè cỡ quốc gia. Trước đó, hội đền Cổ Loa ùn tắc giao thông nghiêm trọng, chen lấn xô đẩy ầm ĩ, bát nháo các bãi đỗ xe, thỉnh thoảng lại có người bị trộm móc mất ví, tiếng kêu khóc, chửi bới "tổ sư bọn kẻ cắp" om sòm. Tại chợ Viềng (Nam Định) đồ cổ giả bán tràn lan, nhiều ông "cả năm mài dao chém một ngày" đã đẩy giá gửi một chiếc ôtô lên 40.000 - 50.000 đồng.

Vẫn giữ danh hiệu quán quân như mọi năm, từ mồng 3 đến mồng 6 Tết Canh Dần, đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh) đông đúc đến mức ai đi một lần cũng phải ... sợ. Người ta đi vay tiền, vay lộc của bà chúa rồi đi trả, đi cầu, dịch vụ đổi tiền lẻ và sắp lễ nở rộ. Các ông bà mở miệng ra nói tiền tỉ đã hiện nguyên hình khi lên đền Bà Chúa Kho. Bởi họ khấn, họ kêu gào cầu xin ra rả, lầm rầm ... với cả thế giới của vàng thoi bạc nén, xôi gà, đầu lợn, đôla âm phủ mà họ mang đến. "Tôi muốn trả cho bà chúa số tiền số vàng, số lễ vật nhiều gấp 10 lần số đã vay của bà năm ngoái, để mong bà cảm thấy rằng mình không qua cầu rút ván. Năm ngoái tôi vay bà 10.000 cây vàng ..." - một bà vàng đeo lúc lỉu tâm sự.

Những ngôi chùa, đền cổ kính với hệ thống tượng Phật và các huyền thoại nghìn đời cha ông ta đã sáng tạo nên là một di sản mà đời đời chúng ta trân trọng. Quả thật hội, lễ như những điểm nhấn để chúng ta cùng phát huy, nhân lên các giá trị đó trong đời sống. Nhưng, tiếc thay ...

Nhiều sự mê lú, tham lam, thiếu văn hóa và cả sự quản lý chưa thấu đáo đã đánh bạt cả thánh thần trong di tích, đã cướp mất của chúng ta những cõi thanh tịnh.

Tràn lan đoán mệnh

Gian hàng coi số của thầy "bốn được" ở ngay trong chùa Châu Thới (Dĩ An, Bình Dương). Khói nhang nghi ngút, hàng ngàn khách hành hương mắt đỏ hoe, lâm râm cầu lộc. Cách đó mấy bước chân, nhiều du khách chen lấn đến toát mồ hôi hột bốc xăm, rồi đứng chờ hàng dài mới có thể gặp được thầy. Người hành hương liên tục rút tiền đặt vào khay nhựa. 20.000, 30.000, rồi 100.000 đồng ... nằm ngổn ngang trên khay, chất cao thành đống. Thầy nhìn chằm chằm vào đó rồi luôn miệng phán mấy câu quen thuộc: "Buôn bán được, cầu tài được, làm ăn được, cầu gì cũng được". Cứ thế ai hỏi mà không có lòng thành "đặt tiền lên khay" là thầy nói đi, nói lại câu "bốn được".

Hơn 11 giờ trưa, khách hành hương chờ thầy đoán số vẫn đông nghịt. Thầy đang nói thì bỗng dừng lại và nói kiểu không bằng mặt lẫn không bằng lòng: "Tự nhiên chen vào hỏi ngang thầy không nói. Ai không tin thầy xem sơ sơ cho qua ...". Không dừng lại ở đó, thầy còn lôi tên một cán bộ làm lớn để "dạy" về lòng thành tâm là như thế nào. Nghe thầy nói thoải mái và quá đà, một sư thầy trong chùa vén màn bước ra nhắc nhở "thầy nói ngắn gọn thôi".

Vài phút sau, chị Thảo, một khách hành hương, chen chân vào được đến nơi và rút ngay tờ 50.000 đồng đặt lên khay. Vừa đặt tiền vào khay nhựa đã có hiệu quả ngay, thầy ân cần hỏi: "Mấy tuổi con ?". "Dạ 38 tuổi ạ". Thầy lại hỏi 38 là tuổi con gì ? Có ai đó nói lí rí hình như tuổi con rắn. Thầy nghe được phán ngay: "Ừ đúng, tuổi con rắn là tốt, buôn bán tốt". Một khách hành hương khác thấy lạ nên lớn tiếng: "Là tuổi con chuột mà thầy". Thầy lăm lăm cuốn sách trong tay rồi cũng gật đầu: "Ừ đúng rồi. Tuổi con chuột năm nay làm ăn tốt". Thấy khách đông dần, thầy gom hết tiền trên khay nhựa bỏ vào túi áo rồi tiếp tục hỏi và quan sát.

Gian hàng bói toán mọc lên như nấm hai bên con đường uốn mình lên đỉnh núi Châu Thới. Bói tay có, bói bài có, bói tướng mạo có, bói nốt ruồi có ... Thầy nào cũng nói vanh vách như ca một câu cải lương dài đến nín thở. Những ngày đầu xuân không chỉ ở chùa Châu Thới mà các khu vực chùa khác như chùa Bà (Bình Dương), chùa Một Cột (TP.HCM), chùa Bà Đen (Tây Ninh) ... cũng xuất hiện khá nhiều thầy bói xem tướng. Các thầy ngồi đồng bệt ngay trước chùa mồi chài khách hành hương.

cotuongq3.blogspot.com

Dự lễ hội: khiếp !

Từ Tết đến nay, mỗi ngày có đến vài ba lễ hội khai mạc. Lễ hội nào cũng có ý nghĩa văn hóa, lịch sử. Nhưng có đi dự các lễ hội thì mới thấy kinh khiếp về ý thức của phần lớn người dân, về sự cẩu thả trong khâu tổ chức. Rải tiền đầy gốc cây, ngập đầu cả tượng thánh thần, bán hàng rong trong sân chùa, trộm cắp, đánh nhau ... Đền chùa đáng ra là những nơi tôn nghiêm nhất nhưng trong mùa lễ hội thì nhìn vào đâu cũng có thể bật ra chữ "khiếp". Sau đây là những hình ảnh đau lòng ở các lễ hội đầu xuân trên cả nước.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Đức Thảo)

Hội cướp phết ở Hiền Quan, Lâm Thao, Phú Thọ nhằm đề cao tinh thần thượng võ, ngợi ca sức khỏe. Lễ hội cướp phết (là quả cầu nhỏ, người ta tin rằng ai cướp được nó sẽ may mắn cho mình và cả làng xóm) diễn ra cả ngày 13 tháng Giêng. Cả trăm trai làng đã lao vào cuộc chiến cướp phết, và năm nay nó đã vượt giới hạn, trở thành một cuộc loạn đả kinh hoàng. Trong ảnh: một chàng trai tham gia cướp phết bị đánh hội đồng tàn bạo !

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Đỗ Lãng Quân)

Vừa mua vé vào cổng chùa Thầy, chúng tôi rùng mình nhìn thấy các hồ nước lềnh bềnh rác. Rác vun thành đống trên bờ hồ, bị đốt cháy nham nhở giữa chừng. Nam thanh nữ tú len tìm chỗ ngồi ngắm thủy đình, ngắm chùa Thượng và Nguyệt Tiên kiều giữa ... xú uế. Nhật Tiên kiều, Nguyệt Tiên kiều, hai di tích trọng điểm là những cây cầu có mái che (thượng gia hạ kiều), ngói âm dương thâm nâu uốn cong qua các miền sóng nước. Tuy nhiên, cầu nào cũng dầm chân trong rác, bị bủa vây bởi rác.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: An Thái)

Dịch vụ cho thuê trang phục quan họ chụp ảnh với giá 20.000 đồng / lần tại hội Lim.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Hà Đồng)

Chị Thiều Thị Liên (bìa phải) bị mất dây chuyền vàng khi chen lấn lên thắp hương ở đền Độc Cước, thị xã Sầm Sơn (Thanh Hóa).

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Thuận Thắng)

Một cây sanh bình thường ở khu di tích Phủ Giầy, huyện Vụ Bản, Nam Định được du khách cho là thiêng nên rải tiền khắp gốc cây để ... cầu lộc.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Thuận Thắng)

Tượng Phật chèo thuyền ở phủ chính, khu di tích Phủ Giầy, Nam Định bị du khách rút mất chèo để nhét tiền vào tay.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Thuận Thắng)

Năm nay, "ông hổ" ở phủ chính, khu di tích Phủ Giầy, huyện Vụ Bản, Nam Định "bội thu" tiền lẻ.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Thông Thiện)

Lối vào đền Bà Triệu ở Phủ Na (huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa) ngập ngụa rác do người dân đến dâng lễ vô ý thải ra.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Đỗ Lãng Quân)

Một cảnh lạ lùng: có biển cấm bán hàng vẫn bán tràn lan. Hơn thế, bàn thờ đặt lễ chỉ cách hàng quán bán đồ lễ có hai gang tay.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: Trần Thị Thanh Tâm)

Hiện giờ có mốt tự lập hòm công đức, đặt vào đó một vị tượng đứng ôm tiền rất phản cảm. Nhiều vị chết lụt trong tiền như tượng ở đền Đá Đen này.

cotuongq3.blogspot.com

(Ảnh: An Thái)

"Quan họ xin tiền" tại hội Lim ở thị trấn Lim, Tiên Du, Bắc Ninh.

cotuongq3.blogspot.com

Tiền lẻ "tấn công" tượng Phật trong di tích quốc gia ! (Lãng Quân)

cotuongq3.blogspot.com

Tín ngưỡng cũng cần giáo dục (Thích Tâm Hải)

Báo Tuổi Trẻ ra ngày thứ năm (25/02) có tin "Không gài tiền vào tượng Phật", nói về việc Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch vừa ban hành chỉ thị tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý hoạt động văn hóa, tín ngưỡng tại các di tích, trong đó khuyến khích tại mỗi di tích chỉ đặt một hòm công đức.

Việc bố trí hòm công đức hay khuyến khích khách tham quan, hành lễ không nhét tiền vào lễ vật, đặc biệt là nhét tiền vào tay các thánh tượng, kể cả tượng Phật; không biết việc này thực hiện như thế nào đây ? Cách làm thì sẽ có, có nhiều nữa. Nhưng hiệu quả thì thế nào chắc khó có được như ý là loại bỏ việc làm vô ý thức kiểu "lấy bụng ta suy ra bụng thánh thần" đó.

Hòm công đức vẫn sẵn có ở hầu hết các cơ sở tín ngưỡng, kể cả nhiều di tích văn hóa - lịch sử được người dân xem là chốn để cầu duyên, cầu phúc, cầu tài, cầu lộc ..., thậm chí là cầu ... giữ và thăng chức, ban quản lý vẫn có đó nhưng người đến lễ (không phải là tất cả) đều muốn trao vật phẩm, đặc biệt là "tận tay thánh thần". Tại sao như thế ? Phải chăng điều đó xuất phát từ "cái bụng mình" là không tin vào người trung gian, người quản lý ? Dẫu nếu bình tĩnh mà suy xét thì vật phẩm ấy, tiền bạc ấy cuối cùng cũng đến tay ... con người, thần thánh chẳng thể cất giữ riêng được. Phải chăng niềm tin giữa con người với nhau đã mất mát ?

Nhìn cảnh tượng các thánh tượng bị người ta nhét tiền lẻ vào mà xót xa. Thánh thần là hình ảnh đại diện cho lực lượng siêu nhiên bảo hộ cuộc sống, có khả năng hơn hẳn con người, vượt lên thất tình lục dục thường tình của con người, vậy mà ... lại bị nhét những tờ tiền lẻ, như thể là tiền bố thí ! Không biết ai trong những người đã từng làm như thế suy nghĩ lại không ? Việc làm ấy, nếu xét ở sự lòng thành dâng lên thánh thần thì lại trở nên thất lễ, thiếu sự tôn kính với đối tượng mà mình tín ngưỡng, cầu khấn để xin ban ơn phước. Nếu xét ở việc ứng xử văn hóa thì lại góp phần làm tổn hại đến các hiện vật, đôi khi là bảo vật quốc gia.

Lý trí là vậy, không phải là quá khó nhận thức, thế nhưng tại sao sự việc khó chấp nhận đó lại tái diễn ? Nếu không nói là ngày càng diễn ra nhiều. Câu trả lời có thể sẽ nhiều, đến từ các góc độ tiếp cận khác nhau. Chung quy, vấn đề xuất phát từ nhận thức của con người, nói thẳng ra là bắt nguồn từ sự mê tín, từ việc thiếu giáo dục về những quy tắc ứng xử tôn giáo, trong tín ngưỡng tôn giáo.

Chúng ta không thể dùng chỉ thị để điều chỉnh những hành vi đó, thậm chí nếu sử dụng cả biện pháp chế tài cũng sẽ không có tác dụng, mà muốn giảm bớt hay loại bỏ, chúng ta nhất định phải có cách để các cá nhân có sự tự điều chỉnh. Sự tự điều chỉnh trước hết đến từ nhận thức, biết thế nào là đúng, đâu là chưa đúng với các quy tắc tín ngưỡng, để ứng hợp với lòng thành của sự cầu khấn trước đối tượng tín ngưỡng. Việc làm này, ở góc độ trách nhiệm chung, nếu không có sự phối hợp với các tổ chức tôn giáo để chính các tổ chức tôn giáo ấy hướng dẫn tín đồ, người có tín ngưỡng hay có nhu cầu tín ngưỡng, thì mọi giải pháp chỉ dừng lại ở hình thức mà thôi, chẳng bao giờ có mặt trong thực tế và tác động lên thực tiễn vốn rất sinh động.

cotuongq3.blogspot.com

Kỳ đài

Câu lạc bộ

Ván cờ hay

Nghiên cứu

Tín ngưỡng cũng cần giáo dục

0 nhận xét :

* ĐĂNG MỘT NHẬN XÉT *

Kỳ đài

Câu lạc bộ

Ván cờ hay

Nghiên cứu

Tín ngưỡng cũng cần giáo dục

0 nhận xét :

*** ĐĂNG MỘT NHẬN XÉT ***

* ĐĂNG MỘT NHẬN XÉT *